CO2 neutraal papier

De termen ‘CO2-neutraal’ en ‘klimaatneutraal’ worden vaak door elkaar gebruikt maar betekenen zeker niet hetzelfde. CO2 is maar één van de factoren die op het klimaat invloed uitoefenen; er zijn nog veel meer andere emissies die dat ook doen. Van sommige zaken is wetenschappelijk nog niet eens vastgesteld in welke mate ze het klimaat beïnvloeden. Als we elke invloed op het klimaat willen uitsluiten, dan moeten we álle emissies tegengaan of neutraliseren. Dit kan natuurlijk niet, dus klimaatneutraal vergeten we maar even.

Klimaatverandering

CO2 is een broeikasgas. Het beïnvloedt de luchtsamenstelling op zodanige wijze dat er onvoldoende warmteafgifte van het aardoppervlak naar de ruimte is. Er is voortdurend een klein warmteoverschot dat de gemiddelde temperatuur langzaam maar zeker doet stijgen, waardoor het klimaat verandert.

Waar komt CO2 vandaan? Voornamelijk uit de verbranding van fossiele brandstoffen (aardgas, aardolie), maar ook ademen mensen en dieren CO2 uit doordat zij bij de stofwisseling zuurstof verbranden. Voor de productie van papier is energie nodig en daarbij wordt fossiele brandstof gebruikt (al is het bij sommige papierfabrieken maar een heel klein aandeel).

Carbon Footprint

Hoe meet je de CO2-uitstoot tijdens de productie van papier? Eerst moet je vaststellen wat je hier allemaal bij moet betrekken. Dat gaat om de uitstoot gerelateerd aan:

• het aanplanten van de bomen die dienen als grondstof voor het papier
• het bosonderhoud, bijvoorbeeld door tractoren die onderhoudswerkzaamheden plegen
• het oogsten van de bomen en het transport naar de fabriek
• het gehele pulp- en papierproductieproces (bij een geïntegreerde fabriek is er een voordeel, want hier worden de reststoffen uit de boomschors, harsen, etc. omgezet in bio-energie en die telt niet mee op de CO2-balans)
• het verpakken en transporteren van het eindproduct naar de verwerker

Heb je dit alles bij elkaar opgeteld dan spreken we van de Carbon Footprint van het papier. Vrijwel alle moderne fabrieken hebben de mogelijkheid deze Carbon Footprint vast te stellen. Voor de optelling zijn verschillende methodes in gebruik:

• het 10-punten programma van CEPI
• PAS 2050 kent een CO2-berekeningsmethode
• -het GHG Greenhousegases Protocol heeft een veel geaccepteerde berekeningsmethode

Deze zijn onderling een beetje verschillend en dat is lastig, maar dat is iets waar we mee moeten leven. Met name CEPI wijkt op één punt sterk af: hier mag je de CO2 die de bomen gebruiken om te groeien van je eigen emissies aftrekken (zie onder). 

Wat of wie haalt er CO2 uit de lucht?

Bomen hebben CO2 nodig om te groeien. Zij halen de C (carboon = koolstof) uit de lucht en geven via hun bladeren de O (oxygenium = zuurstof) weer af aan de lucht. Een zeer gunstig proces voor mensen en dieren, want wij hebben zuurstof nodig voor onze stofwisseling, die juist CO2 oplevert als afvalstof. De chemische reactie in boombladeren is als volgt: 6CO2 + 6H20 + zonlicht > C6HO6 + 6O2. Voor niet-scheikundigen: zes deeltjes kooldioxide (CO2) plus zes deeltjes water (H2O) met een beetje zonlicht erbij en je krijgt één deeltje suiker (C6HO6) en zes delen zuurstof (O2). De boom gebruikt de suiker en geeft de zuurstof af aan de lucht.

Wat levert deze rekensom nu netto op? Zolang het papier gebruikt of hergebruikt (gerecycled) wordt, blijft de CO2 in het papier gebonden. Hoeveel CO2 er bij de productie vrijkomt, verschilt per fabriek. Hoeveel bomen per 1000 kg hout nodig hebben om te groeien is een vrijwel vast gegeven. De netto uitkomst is in alle gevallen ruimschoots positief, dat wil zeggen dat er veel meer CO2 opgenomen wordt door de bomen die voor de papierindustrie verbouwd worden dan er tijdens het productieproces vrijkomt.

Feiten op een rijtje:

1. Circa 30% van het aardoppervlak bestaat uit bossen.
2. Van alle CO2 opgeslagen in de vegetatie is ongeveer 75% opgeslagen in bossen.
3. 20% van alle CO2-emissies wordt gegenereerd door bosbranden, al of niet aangestoken.
4. Bomen nemen enorme hoeveelheden CO2 op.
5. De hoeveelheid bos in West-Europa is in de laatste vijftig jaar met 30% toegenomen.
6. Jaarlijks komt er 580 kubieke kilometer hout bij in West-Europa.
7. Bij FSC- of PEFC-papier worden meer bomen aangeplant dan er gebruikt worden voor de productie.
8. Producenten die aan het Paper Profile-systeem meewerken, geven al jaren het CO2-aandeel van de door hun gebruikte fossiele brandstof op.

CO2 neutraal geproduceerd papier

CO2-vrij (geproduceerd) papier bestaat in principe niet, want bij de productie van papier wordt altijd energie gebruikt. Er is geen enkele fabriek die voor 100% op bio-energie werkt, en dan kan de vrijkomende CO2 alleen door compensatie elders geneutraliseerd worden. Je kunt het negatieve saldo bijvoorbeeld afkopen door CO2-emissierechten te kopen of je kunt een groenfonds betalen om bomen aan te planten of waterleidingen aan te leggen in ontwikkelingslanden.

Het kopen van rechten of het aanleggen van waterleidingen is geheel conform internationale afspraken, maar het vermindert de CO2-uitstoot zelf natuurlijk niet. Beter is het daarom een papier te kiezen dat aantoonbaar – aan de hand van een Paper Profile of Carbon Footprint – een lage CO2-emissie heeft. Wat er niet is, hoef je ook niet te compenseren. Maar als we even teruggaan naar de constatering dat bomen veel meer CO2 opnemen dan de papierfabriek aan emissies heeft tijdens de productie, dan is het de vraag of compensatie wel noodzakelijk is. Uit de Carbon Footprint-berekening van CEPI blijkt duidelijk dat papiersoorten geproduceerd met FSC- of PEFC-pulp van zichzelf al CO2-neutraal zijn.

Reageer op het forum!

Tekst

Gert Rieder, Environmental Specialist / Antalis

Deze tekst is (in bewerkte versie) afkomstig uit de publicatie Papier en Milieu, waarin de artikels die Gert Rieder voor Printbuyer schreef zijn gebundeld.