Setting sustainability targets

Duurzaam ontwerpen. Hoe gaat dat in de praktijk? Dat onderzocht Myrthe Yeh in haar afstudeerproject aan de faculteit Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Voor haar onderzoek analyseerde ze twaalf duurzame ontwerpprojecten van ontwerpbureaus als WAACS, Springtime en npk.

Definities van duurzaamheid

Je begon je onderzoek met het formuleren van een definitie van duurzaam ontwerpen. Zijn er grote verschillen tussen ontwerpbureaus in hun definities van duurzaamheid?

“Ja. Als je gaat praten over duurzaam productontwerp heb je het voordat je het weet alleen over dingen als materiaalbesparing. Ik heb voor mijn onderzoek bewust ook twee bureaus gekozen die zich heel erg richten op de sociale kant van duurzaamheid. Maar toen ik één van die bureaus belde en vroeg of ze een duurzaam ontwerpproject met mij wilden bespreken, zeiden zij: ‘nee, met duurzaamheid hebben we geen ervaring’. Zij associëren zich niet met die terminologie, zij beschrijven hun aanpak meer als een streven naar meer sociale gelijkheid.”

Duurzaam ontwerpen betekent dus meestal vooral milieuvriendelijk ontwerpen?

“Ik denk dat de meeste productontwerpbureaus in meer of mindere mate rekening houden met milieukundige aspecten, en dat er heel veel bureaus zijn die zich helemaal niet met het sociale vlak bemoeien. Ontwerpers hebben niet het gevoel dat dat in hun handen ligt. Toch zou je er bijvoorbeeld altijd over kunnen nadenken waar de producten die je ontwerpt worden gemaakt.”

sustainability-targets-1_original

Design briefs en doelstellingen

De hoofdvraag van je onderzoek was: ‘welke rol speelt een design brief in duurzame ontwerpprocessen?’. Wat is je conclusie?

“Ik was van plan om twaalf bureaus te selecteren en te vragen of ik de design brief mocht inzien. Daarna zou ik onderzoeken hoe ontwerpers en opdrachtgever daarop terugkeken en hoe ze het hadden aangepakt met de doelen uit de design brief. Maar er bleek in geen enkel geval sprake te zijn van een design brief.”

Was het een eye-opener om te ontdekken dat het er in de praktijk heel anders aan toe gaat dan hoe je het op de universiteit hebt geleerd?

“Ik heb twee jaar bij een ontwerpbureau gewerkt dus ik wist wel dat het daar helemaal niet ging zoals in de theorie. Maar tijdens zo’n literatuurstudie ga je nadenken over targetsetting en innovatiestappen. Je gaat ervan uit dat je het allemaal vanuit de theorie kunt verklaren. Terwijl het in de praktijk heel erg ad hoc en flexibel gaat.”

Ontwerpers stellen toch wel doelen en producteisen op aan het begin van een ontwerptraject?

“Nee. Je gaat gewoon met zijn vieren lekker een brainstorm kamer in en met z’n allen kom je dan tot een richting die je op wilt. Je weet dat de klant zit te wachten en gewoon drie concepten wil. Dat heb je afgesproken in een contract en daar wil je snel mee aankomen. Dan wil je geen tijd steken in een verslag.”

Dan schrijven de opdrachtgevers toch in ieder geval wel iets op over de eisen die ze aan een product stellen?

“Ik heb nadrukkelijk gevraagd of er productspecificaties in de contracten stonden. Dan zei iedereen dat die gewoon in gesprek werden bepaald. Je merkt dat tijdens de ontwerpprocessen de doelen zich ontwikkelen aan de hand van oplossingen. Als er een heel duurzame oplossing tussen zit, dan wordt die gekozen en als een oplossing echt niet duurzaam is, dan wordt er doorgezocht. Dus aan de hand van de oplossingen wordt pas een doelstelling geformuleerd.”

Dat klinkt weinig ambitieus. Alsof de bureaus geen doelen hebben op duurzaamheidsgebied en alleen ad hoc doen wat er toch al mogelijk is.

“Ja, eigenlijk wel. Maar zelfs Ahrend (één van de opdrachtgevers uit het onderzoek, red), die heel ambitieus is, zegt dat je pas weet pas wat je kunt doen als je op een heel gedetailleerd niveau zit. Dus zij hebben wel een groter doel, maar ze zeggen ook ‘we kunnen niet alles in één keer Cradle to Cradle doen, dus we gaan gewoon stap voor stap proberen de innovatie die kant op te sturen.’”

 Tools en methodes

Is er duurzaamheidswinst te behalen als bureaus meer volgens het boekje werken? Dus als ze vooraf doelstellingen bepalen en achteraf het resultaat evalueren?

Ik denk absoluut dat er winst is te behalen door documentatie en evaluatie van doelstellingen op het gebied van duurzaamheid. Maar ik zie dit niet gebeuren binnen de context van ontwerpbureaus.

Waarom niet?

“Ik heb twaalf interviews gedaan met ontwerpbureaus en ze hadden allemaal zoiets hadden van: ‘Formuleren? Verifiëren? Waar heb je het over?’ Ze werden soms echt een beetje boos of geïrriteerd van al mijn vragen over targets. Eén van mijn conclusies is dat ontwerpers erg gericht zijn op het vinden van oplossingen. Ze bruisen van creativiteit en als ze iets willen met duurzaamheid dan willen ze dat gewoon realiseren. Concrete en meetbare targets passen niet binnen een cultuur die heel visueel is ingesteld en waar vooral mondeling gecommuniceerd wordt. Ik denk dat het voor de ontwerpers interessanter is om tools en methodes te krijgen waar ze mee aan de slag kunnen.”

Wat voor tools en methodes?

“Bijvoorbeeld brainstormtools om meer duurzame innovatie te triggeren. Maar ook procedures die ervoor zorgen dat ze herinnerd worden aan alle dingen waar ze rekening mee willen houden. Elk ontwerpbureau zei dat ze duurzaamheid integraal meenamen in het ontwerpproces. Ik ontdekte dat de bureaus die daar echt procedures, zoals ecodesign checklists, voor hebben, allerlei concrete ontwerpmaatregelen noemen die bureaus zonder procedures niet meenemen in hun proces.”

Geef eens een voorbeeld?

“Eén bureau had hun ontwerp zo simpel mogelijk gehouden. Maar dan hoorde ik dat ze wel onderdelen in dat product gingen vastlijmen, terwijl je ook zou kunnen ontwerpen voor disassembly. Een ander bureau had een partij duurzaam hout ingekocht. Die partij hout was alleen duurzaam op het gebied van milieu, niet op sociale aspecten. De ontwerpers gaven aan dat de sociale aspecten buiten hun bereik lagen, dat dit zaken waren die ze niet konden controleren. Terwijl dat misschien wel mogelijk was geweest als ze zich in de verschillende keurmerken hadden verdiept."

Engagement

Toen het onderzoeken van doelstellingen een dood spoor bleek, verlegde je het onderzoek naar het engagement van de bureaus.

“Ja, ik merkte dat de strategische aanpak veel interessanter is dan puur het doelen stellen per project. De manier waarop een bureau zich positioneert op strategisch niveau heeft veel invloed op het bereiken van duurzame uitkomsten.”

Aanbevelingen

Wat zijn je aanbevelingen voor ontwerpbureaus die meer willen doen met duurzaamheid?

“Ze moeten investeren in kennis en een netwerk opbouwen. Er zijn bestaande netwerken waar je bij kunt aansluiten of je kunt zelf evenementen organiseren. Ik denk dat het ook interessant is om in tools en procedures te investeren, zodat je een soort referentiekader opstelt. Verder kunnen bureaus actief acquisitie doen om duurzame opdrachten binnen te halen zodat ze met klanten die in duurzaamheid willen investeren ervaring kunnen opdoen.”

Wat zijn je aanbevelingen voor een opdrachtgever die een ontwerpbureau inhuurt om een duurzaam product te ontwerpen?

“Als je als opdrachtgever een hoge ambitie hebt op duurzaamheidsgebied dat moet je dat gewoon ontzettend duidelijk briefen. De visie van de opdrachtgever zou niet pas tijdens het ontwerpproces naar voren mogen komen. Hoe moeilijk is het om gewoon even duidelijk op papier te zetten wat je doelstellingen zijn?”

Wat gebeurt er verder met de inzichten uit dit onderzoek?

De website de Groene Offerte was de aanleiding voor het onderzoek, het idee kwam voort uit overleg bij BNO met de TU Delft, die als kennispartner meedacht over de checklist op de Groene Offerte. Het is de bedoeling dat de kennis uit dit onderzoek daarin verwerkt wordt, we gaan nog kijken hoe precies. De twaalf cases uit het onderzoek worden op de Groene Offerte gepubliceerd. Het onderzoek en een aantal van de ontwerpers die zijn geïnterviewd zijn de rode draad in een editie van BNO tallks in de Zwijger in Amsterdam.

Tekst

Heleen Willemsen

sustainability-targets-2_original

Links

Het afstudeeronderzoek van Myrthe Yeh was onderdeel van de opleiding Strategic Product Design aan de TU Delft en een samenwerking met Syntens en de BNO.

De ontwerpbureaus die mee hebben gewerkt: 

Bijlage

De verschillende vormen van engagement met betrekking tot duurzaamheid bij ontwerpbureaus verwerkte Myrhe Yeh tot het volgende overzicht. Binnenkort gaat ze meer in op wat je als ontwerper aan dit overzicht kunt hebben! 

sustainability-targets-3

Reacties

Zelf een reactie geven? Meld je aan of login