Fotoboek GVB 24/7

Facts

Ontwerpbureau(s): Team Hilgersom
Ontwerper(s): Arjan Hilgersom
Opdrachtgever: GVB Amsterdam
Producent(en): Team Hilgersom
Overige betrokkenen: Frank Hylkema (tekst en fotografie), Bernd Bohm (fotografie), Martine Kamsma (eindredactie), Plusworks (lithografie), Zwaan Printmedia (druk), Binderij Hexspoor (bindwerk)
Ontwerpdiscipline: Grafisch ontwerp
Producttype: Boeken en tijdschriften
Status: Geproduceerd
Jaar: 2010
Duurzaamheidsthema: Recycling

Ieder boek is uniek: het omslag is gemaakt van de zogenaamde 'voorlopers'. Deze drukvellen worden normaal gesproken weggegooid. Team Hilgersom bedacht een manier om van dit afvalpapier een omslag te vouwen: "We hebben veel materiaal bespaard en geen boek is hetzelfde."

Het ontwerp

De opdracht was een fotoboek te ontwerpen voor GVB om aan hun relaties te laten zien wat GVB, het vervoersbedrijf van Amsterdam, doet om de stad in beweging te houden.

Het boek geeft een blik achter de schermen. We laten zien wat ervoor nodig is om ruim achthonderduizend instappers per dag veilig en op tijd naar hun bestemming te brengen. We nemen de lezer mee op een reis van 24 uur door Amsterdam en we leren de mensen kennen die deze complexe organisatie dagelijks laten functioneren.

Ambities en doelen

Duurzaamheid was geen onderdeel van de opdracht. Vooraf probeer ik altijd aan de opdrachtgever kenbaar te maken dat - als het aan mij ligt - we de briefing uitbreiden en we ook op duurzaamheid letten. Ik wist dat MVO een belangrijk onderdeel binnen GVB was. Ze waren dan ook meteen enthousiast over dit idee.

Het was mijn ambitie om bij alle keuzes die je maakt bij het ontwerpen van een dergelijk boek (omvang, formaat, materiaal, bindwijze) te zoeken naar alternatieve, minder vervuilende of minder energie en materiaal gebruikende oplossingen. Uiteraard zonder dat dit ten koste zou gaan van de reden van deze opdracht: 'maak een bijzonder geschenk voor onze relaties'.

De uitvoering

Het omslag is gemaakt van restmateriaal. Normaal gesproken worden er bij een drukproces zo’n 400 vellen papier per drukvel gebruikt om de drukpers warm te draaien en op kleur te laten komen. Dat papier wordt daarna weggegooid. Wij hebben deze vellen op een bepaalde manier gevouwen waardoor we ze als omslag van het boek konden gebruiken.

Naast het recyclen van een afvalproduct spaarden we met dit omslag ook de de productie en het materiaal van een conventioneel omslag uit (drukvel, karton, lijmen, lamineren). We gebruikten voor de titel een in 1 kleur bedrukt etiket.

Het boek is gemaakt van FSC papier in een relatief laag gramsgewicht.
Het aantal pagina’s is bewust laag gehouden; slechts 80 pagina’s.

Milieumanagement is een belangrijk onderdeel van de werkwijze van de drukker; Zwaan printmedia is o.a. gecertificeerd voor milieu management systeem ISO 14001:2004.

Evaluatie

Vooral door het bijzondere omslag is het een erg geslaagd product geworden en is ieder boek uniek. De vellen papier die we voor het omslag hebben gebruikt (de zogenaamde 'voorlopers' die normaal worden weggegooid) zien ze er allemaal anders uit qua kleur en qua print. Een van de gevolgen van deze keuze was dat zelfs ik als ontwerper van tevoren niet wist hoe het eindresultaat er uit zou komen te zien. Dat moet je als opdrachtgever wel willen. Op de dag dat het bij de drukker lag, belde de opdrachtgever me toch een beetje benauwd op of ik al wist hoe het omslag eruit zag want de directeur had er naar gevraagd. Als je op dat moment nog steeds zegt ‘ik heb ook geen idee’, dan moet je dat wel samen spannend vinden.

Tips

Betrek de opdrachtgever bij je plannen
Betrek de opdrachtgever door hem of haar over jouw ambities te vertellen of op zijn of haar ambitie aan te spreken. Verdiep je in de opdrachtgever. Als ze zeggen dat ze zich met MVO bezig houden, spreek ze daar dan op aan en informeer over wat er mogelijk is. Laat zien dat het geen beperking is, maar dat het mogelijkheden en kansen biedt.

Herdefinieer wat je aan het maken bent
Door samen met je opdrachtgever een ambitie te formuleren met betrekking tot duurzaamheid, kun je de conventies verlaten en tot nieuwe inzichten komen. In plaats ‘ik wil een sjiek boek voor mijn relaties’, werd de vraag ‘ik wil mijn relaties laten zien wat we allemaal doen. En ik wil dat je dat doet op een manier die rekening houdt met onze werkwijze op het gebied van MVO en duurzaamheid.’ Hierdoor konden we de conventies van het relatiegeschenkenboek loslaten. Je kunt herdefiniëren wat je aan het maken bent. Is het wel nodig om een salontafelboek van pakweg 200 pagina’s te maken, als we het verhaal ook in 8o pagina’s kunnen vertellen? Is een dikke glimmende kaft wel het meest geschikt om het verhaal van GVB mee in te pakken?

Communiceer het duurzame
Als ik in mijn ontwerpen duurzame keuzes maak, vind ik het belangrijk om het niet alleen te dóen, maar het ook te communiceren. Er staat nu bijvoorbeeld op het omslag van het boek: “Dit boek heeft een omslag van afval.” Laat mensen weten dat je dingen op een andere manier aanpakt, communiceer wat je doet. Misschien inspireert het anderen om het ook eens op een andere manier aan te pakken.