Checklist

Duurzaam ontwerpen biedt kansen en vereist keuzes. Maar welke, en waar begin je? Lees de aandachtspunten en tips van de checklist om je te oriënteren op duurzaam ontwerpen en om werkbare ideeën te ontwikkelen voor een duurzaam ontwerpplan. 

1. Ambities en doelen

Voor je aan de slag gaat is het belangrijk dat je weet wat duurzaamheid voor jou betekent en wat je ambitieniveau is. Voor je plannen gaat maken met anderen, is het zaak dat je van elkaar weet waar de ambities liggen en wat de de beweegredenen zijn. Zorg dat je dit van te voren duidelijk hebt. Zo kom je achteraf niet voor verassingen te staan, kan je een haalbaar plan maken en hou je de communicatie met de opdrachtgever helder.

Welke visie en strategie past bij jou?

Er zijn vele visies en strategieën waarop je duurzaamheid kan toepassen.

Tip: Bepaal voor jezelf wat duurzaamheid is

Er zijn vele visies op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Verdiep je erin en bepaal wat volgens jou duurzaamheid is en hoe je dat verwoordt. 

Tip: Bepaal wat voor aanpak voor duurzaam ontwerpen bij je past

Verdiep je in de verschillende strategieën in duurzaam ontwerpen en kijk welke bij jou past. Ben je een ecodesigner, een Cradle to Cradle-ontwerper, een Biomimicry aanhanger of ga je voor The Natural Step? Lees de inleiding op duurzaam ontwerpen

Tip: Kies een niche

Duurzaamheid is een veelkoppig beest. Sla je er een kop af, dan groeit er weer een nieuwe aan. Laat je daardoor niet van de wijs brengen. Kies je niche en leer één kop heel goed kennen voor je hem ‘afhakt’. Zorg dat je bijvoorbeeld alles weet over duurzaam printen, over biopolymeren in verpakkingen, of over de EU-wetgeving rond Energy Related Products. Profileer je als specialist op je gekozen gebied en mensen zullen je weten te vinden. 

Wat is je eigen ambitieniveau?

Om realiseerbare plannen te maken is het zaak je eigen ambitieniveau helder te krijgen. Of je nou op het punt staat een eerste stap te maken, of als duurzaam ontwerpen al een aanzienlijk onderdeel van je bedrijfsvoering is. Hoe ver wil je gaan en waar liggen je grenzen? Bepaal je ambitieniveau en maak concrete doelen. 

Tip: Bekijk andere cases

Bekijk werk van anderen. Zou je daar trots op zijn of zou je de lat hoger leggen? Hoe ver gaan je ambities? Bekijk de cases van de Groene Offerte.

Tip: Doe aan benchmarking

Bepaal waar jij staat ten opzichte van andere ontwerpers in Nederland én wereldwijd. Wat zijn de meest groene bureaus en hoe profileren ze zich? Kijk rond, stel vragen. Bepaal waar en hoe jij je wilt positioneren.

Tip: Bepaal hoeveel je bereid bent te investeren

Een duurzaam ontwerptraject kan betekenen dat er extra geïnvesteerd moet worden, zowel in tijd als in geld. Het kan bijvoorbeeld extra tijd kosten om je te verdiepen in de specifieke context van een opdrachtgever of in de mogelijkheden om voor die opdrachtgever duurzaam te ontwerpen. Investeer je hier samen met je opdrachtgever in of ga je de investering alleen aan? Hoe ver ga je daarin?

Tip: Betrek stakeholders bij je plannen

Vraag stakeholders wat zij van jouw bedrijf verwachten op het gebied van duurzaamheid. Denk aan medewerkers, opdrachtgevers, leveranciers, collega’s.

Tip: Bepaal je grenzen

Als de opdrachtgever of partner niet meegaat met jouw voorstel om duurzaam te ontwerpen of duurzaam te produceren, weiger je dan de opdracht, doe je water bij de wijn of ga je proberen de opdrachtgever te overtuigen van de duurzame aanpak?

Stel heldere doelen vast!

Maak je ambities concreet door ze om te zetten in concrete doelstellingen. Je kunt pas succes bereiken als je doelen concreet geformuleerd zijn en helder voor alle betrokken partijen. Zijn ze communiceerbaar en aansprekend?

Lees het interview over het onderzoek dat aan de TU Delft is gedaan: Setting sustainability targets: a design agency's perspective.

Tip: Maak je doelen haalbaar

Stel jezelf haalbare doelen. Zorg dat je de lat niet te hoog legt. Bij een volgend project kan je ze altijd weer omhoog bijstellen. Stel jezelf bijvoorbeeld ten doel om van elke tien projecten die je uitvoert, minstens twee projecten duurzaam aan te pakken. Maak je doelstellingen SMART (lees meer over de SMART criteria). 

Tip: Stel gezamenlijk je doelen vast

Formuleer samen met de opdrachtgever de doelen ten opzichte van duurzaamheid. Maak ze samen zo concreet mogelijk. Op deze manier kan je in de loop van het project telkens teruggaan naar de oorspronkelijke gezamenlijk vastgestelde uitgangspunten. 

Je kunt dat op verschillende manieren doen. Grafisch ontwerpbureau de Bataasche Teeken Maatschappij (BTM) vraag bijvoorbeeld betrokken partijen hun MVO beleid te ondertekenen om het zo aan te kaarten. 

Tip: Test je doelen

Zijn je doelen meetbaar? Bepaal van tevoren op welk moment je de doelstellingen gaat evalueren en hoe. 

Wat zijn de ambities van je opdrachtgever?

Kruip in de huid van je opdrachtgever: welke duurzaamheidthema’s hebben de aandacht? Loopt je opdrachtgever warm voor CO2-reductie of heeft lichtgewicht construeren de strategische aandacht? Leer zijn jargon en ken de feiten en cijfers. Met andere woorden: wordt een volwaardig gesprekspartner. Hopelijk mag je vaker aanschuiven.

Tip: Bepaal de drijfveer van de opdrachtgever

De drijfveer zal bepalen in hoeverre op duurzaamheid wordt ingezet. Wil de opdrachtgever duurzaam te werk gaan omdat hij moet voldoen aan wet- en regelgeving? Wil de opdrachtgever in spelen op de markt en bijvoorbeeld een bepaald label kunnen gebruiken? Of is de ambitie van ideële aard en wil hij een steentje bijdragen aan een betere wereld?

De inzet en bijvoorbeeld de bereidheid te investeren om meetbare doelen te halen zullen verschillen bij de uiteenlopende drijfveren. Leer de drijfveer van je opdrachtgever kennen.

Tip: Informeer naar milieumanagement

Let op zaken die iets zeggen over het ambitieniveau van de opdrachtgever. Heeft het bedrijf bijvoorbeeld ISO 14001, dan kun je ervan uitgaan dat duurzaamheid op de agenda staat. Spreek ze hierop aan. Lees meer over certificeringen en keurmerken.

Tip: Inventariseer relevante wetgeving en convenanten

Opdrachtgevers zullen steeds meer moeten voldoen aan wetgeving of convenanten. Wees de vraag een stapje voor en informeer ze over wetgeving en convenanten die relevant zijn. Lees de kennispagina over de inkoopvoorwaarden van de overheid.

Denk er ook aan dat je je opdrachtgevers kunt helpen subsidies aan te boren. Agentschap NL beheert veel relevante Nederlandse subsidies. Lees ook de kennispagina over duurzame subsidies.

Hoe kom je met opdrachtgevers en partners op één lijn?

Zorg dat je voor je aan de uitvoering begint weet of jouw ambities en die van je opdrachtgever of partners overeen komen. En bedenk wat doet je als dat niet het geval is. Zorg dat je op één lijn zit. 

Verschillende ontwerpers die cases hebben op de Groene Offerte organiseren brainstorms met hun klanten om hun gezamenlijke visie uit te denken, zoals bijvoorbeeld We Are Perspective (case volgt in mei 2011!).

Tip: Ga aan tafel met de juiste gesprekspartners

Ga een gesprek aan en kijk wat de mogelijkheden zijn. Zorg dat je er achter komt of je tegenover de juiste persoon zit. Kan je opdrachtgever strategische beslissingen nemen, ook ten aanzien van duurzaamheid?

Tip: Bedenk of je de nodige vaardigheden hebt om met weerstand om te gaan

Er zijn verschillende interventie stijlen. Confronteren (in de scherpte van de discussie komen pas alle kaarten op tafel), perspectief bieden en aansluiten. Waar ben jij goed in? Welke vaardigheid zet jij in? En wat kán je inzetten gezien je positie in het project?

Tip: Denk vanuit het perspectief van je opdrachtgever

Verplaats je in je opdrachtgever. Wat levert het hem of haar op om mee te gaan in je duurzame aanpak? Wat voor meerwaarde zit erin? 

Tip: Help je opdrachtgever zijn eigen bedrijf mee te krijgen

Voor de opdrachtgever is het belangrijk dat er voldoende draagvlak is in zijn achterban. Denk met je opdrachtgever mee, stel bijvoorbeeld voor dat je een presentatie geeft voor het bedrijf. 

Tip: Doe een elevator pitch

Ben je in staat in twee minuten een overtuigend verhaal te vertellen over het project en de duurzame doelen? Oefen bij je collega’s. Kan je hen overtuigen? 

Tip: de BNO Academie biedt regelmatig presentatietrainingen aan voor ontwerpers!

Tip: Onderbouw je keuzes

Onderbouw je keuzes en maak ze inzichtelijk. Zorg voor goede documentatie bij je argumenten. Laat berekeningen en voorbeelden zien. 

Tip: Presenteer een groene offerte

Biedt in gesprek met je opdrachtgever naast de gevraagde offerte een alternatief aan als 'groene offerte' waarin zoveel mogelijk is gekozen voor een duurzame uitvoering. Gebruik het als hulpmiddel om een gesprek over duurzaam ontwerpen aan te gaan. Benadruk de voordelen en kansen. 

Gerelateerd:

2. De uitvoering

Welke middelen, materialen en methoden ga je inzetten? Op welke gebieden je inzetten?

Bepaal welke kennis je nodig hebt

Inventariseer welke kennis en informatie ontbreekt en bedenk waar je dat vandaan gaat halen. 

Tip: Hou het overzichtelijk

Er zijn ongelofelijk veel gebieden waarop je met duurzaamheid aan de slag kunt. Dit kan nogal overdonderend zijn. Kies één onderwerp om mee te beginnen. Zo hou je het overzichtelijk. Van daaruit kan je steeds een stapje verder gaan.

Tip: Werk samen met kennispartners

Je hoeft niet overal zelf expert in te zijn, als je maar weet waar je de experts kan vinden. Ga een strategische samenwerking aan met een kennispartner. Dit kunnen leveranciers zijn, aannemers, of een (in duurzaamheid gespecialiseerde) consultancy of kennisinstituut. Vraag andere bureaus met wie zij samen werken. Zorg dat je goede referenties hebt. Verdiep je bijvoorbeeld in de mogelijkheden van Co-creatie. Samen sta je sterk, zeker naar grotere opdrachtgevers toe. 

Tip: Maak je duurzaamheidswens kenbaar

Als mensen weten wat je ambitie is, kunnen ze met je meedenken. Laat iedereen weten dat duurzaamheid bij jou op de agenda staat. Ook diegene die je in eerste instantie misschien niet eens als kennispartners in gedachte had.

Tip: Zet tools en scans in

Tools en scans kunnen handig – en soms zelfs noodzakelijk - zijn om in te zetten in een ontwerpproces. Misschien wil de opdrachtgever een cijfermatige onderbouwing zien van de winst op het gebied van duurzaamheid. Of misschien wil je zelf weten wat je als bureau aan CO2 uitstoot. Verdiep je in de mogelijkheden. Lees bijvoorbeeld de kennispagina over levenscyclusanalyse (LCA) of kijk op de website van MVO Nederland.

Besef je de beperkingen van bijvoorbeeld een eco-indicator of LCA. Ze zijn niet in te zetten om te 'bewijzen' of iets duurzaam is, de waardes die worden ingezet zijn altijd tot op zekere hoogte subjectief. Het kan wel erg handig zijn om inzicht te krijgen in bepaalde complexe gebieden waar je anders geen zicht op hebt, bij het maken van specifieke overwegingen tijdens een ontwerp- en productieproces. 

Tip: Raak bekend met certificeringen en labels

Er zijn veel certificeringen en labels. Zoek uit welke er zijn en welke voor jou relevant zijn. Lees de kennispagina over certificeringen en keurmerken

Tip: Verdiep je in wet- en regelgeving

Volg de ontwikkelingen op gebied van wet- en regelgeving. Opdrachtgevers zullen er vaker mee te maken krijgen door bijvoorbeeld de inkoopvoorwaarden van de overheid. Zorg dat je ze een stapje voor bent en ze kan informeren. Zie bv de kennispagina Duurzaam inkopen.

Tip: Zoek uit waar geld vandaan te halen is voor investeringen

Met een goed duurzaam idee valt geld los te peuteren bij verschillende instanties en initiatieven. Lees hier meer over de mogelijkheden voor subsidies, regelingen en wedstrijden. 

Bepaal je ontwikkelgebieden en strategieën

Je kunt duurzaamheid op allerlei gebieden in het ontwerp- en productietraject inzetten. Ga na op welke gebieden je duurzame keuzes kunt maken.

Tip: Heroverweeg de mediumkeuze

Denk na over de functie die vervuld moet worden en het medium dat er beste voor gekozen kan worden. Moet het bijvoorbeeld fysiek, kan het ook virtueel, en wat is in dit geval duurzamer? Kunnen er bij een andere mediumkeuze meerdere functies geïntegreerd worden? 

Tip: Optimaliseer de functievervulling

Bedenk in welke context het product wordt gebruikt. Welk doel moet het dienen en welke functionele eigenschappen moet het product hebben? Door niet alleen naar het product te kijken, maar ook naar de gebruiksfunctie, creëer je meer ruimte voor duurzame innovatie. Een bekend voorbeeld: ontwerp niet een auto maar een manier om van A naar B te komen.

Verdiep je bijvoorbeeld in product dienst combinatie.

Tip: Denk na over de levensloop van je ontwerp

Hoe lang gaat het product mee? Wat is de impact ervan op het milieu tijdens de gehele levensloop. En wat gebeurt er daarna met het product? Soms kun je de technische en economische levensduur beter op elkaar afstemmen. Je hoeft bijvoorbeeld geen verpakking e kiezen die 100 jaar meekan als het product zelf binnen 1 uur op is. Ontdek hoe je de impact van een product kunt verduurzamen. 

Tip: Zet in op duurzaam energiegebruik

Vooral als het gaat om een product met een stekker is er waarschijnlijk winst te halen qua duurzaamheid. Door het energiegebruik omlaag te brengen kan de impact gedurende de gehele gebruiksfase verminder worden. Ook tijdens het productieproces wordt er energie gebruikt. Kan je hier op bezuinigen? Is het mogelijk om groene stroom te gebruiken, of zonne- of windenergie? Zou er zelfs CO2 neutraal gewerkt kunnen worden? 

Tip: Maak een duurzame materiaalkeuze

Een goede materiaalkeuze is sterk afhankelijk van de toepassing. Soms is papier beter, soms plastic. Zoek in de Groene Offerte wat er te vinden is over een materiaal. Welke strategie je hierin kiest zal afhangen van de context. Je kunt inzetten op materiaalbesparing, of het gebruiken van materialen met lage milieubelasting. Kijk ook naar de verpakking van je product. 

Tip: Selecteer duurzame productietechnieken

Verdiep je in de mogelijke productietechnieken en in hoeverre die duurzaam zijn. Onderzoek welke fabricagemogelijkheden zijn er voor duurzame materialen die interessant zouden kunnen zijn. Stel er vragen over aan je productiepartners

Tip: Hou rekening met de distributie

Door je vroeg in het ontwerpstadium bewust te zijn van het distributie aspect, kun je al tijdens het ontwerpen rekening houden met duurzaamheid.

Tip: Denk na over de implementatie in je buro

Ontwikkel een strategie voor de implementatie van duurzaamheid in je buro. Je hebt waarschijnlijk te maken met veranderingen en zult rekening moeten houden met menselijke factoren, zowel in je eigen buro als bij leveranciers en andere stake-holders. 

3. Evaluatie

Het is belangrijk om achteraf stil te staan bij de resultaten die er gehaald zijn op het gebied van duurzaamheid. Wat kan je hiervan leren? Zijn alle doelen gehaald die je gesteld had? Waarom wel en waarom niet? Bleek je ambitie reëel of heb je hem moeten bijstellen? 

Evaluatie van het project

Zijn je gestelde doelen gehaald? Ben je tevreden over hoe het project gelopen is? Hoe ga je je project toetsen?

Tip: Ga na of de doelstellingen van het project zelf zijn gehaald

Wat waren de doelstellingen van het project en in hoeverre zijn ze gehaald? Zijn er doelstellingen die niet gehaald zijn? Waarom zijn ze niet gehaald? Waren het goede doelstellingen? Sla de SMART criteria na! Wat kan je hieruit leren voor een volgend project? 

 

Tip: Gebruik toetsmethoden

Welke methoden zijn er om milieuverbeteringen te toetsen? Welke zijn voor jou relevant. Als je je hier van te voren in verdiept, kun je er al tijdens het formuleren van je doelstellingen rekening mee houden. 

Reflectie op het proces

In het proces kan het meerdere fronten mis gaan, bijvoorbeeld: je krijgt gedurende het ontwerpproces met meerdere opdrachtgevers te maken die hun eigen ideeën willen doordrukken; halverwege verandert de wetgeving en moet je het ontwerp alsnog aanpassen; je doelstellingen bleken niet SMART genoeg.

Tip: Loop aspecten na die die mis kunnen gaan in het proces

Hoe is het totale proces verlopen? Hoe verliep de samenwerking met de opdrachtgever en partners? Hoe verliep de communicatie? Zijn er dingen die je in de toekomst anders aan zou pakken? 

Stel je ambities en doelen bij

Tip: Reflecteer op je ambitie

Was je ambitie realistisch? Zijn je ambities beïnvloed naar aanleiding van dit project? Lagen de ambities van jezelf en de opdrachtgever gedurende het hele project op één lijn of zijn ze gaandeweg verschoven? Hoe is dit gebeurd?

4. Kennis delen

Welke kennis verwacht je dat er ontwikkeld gaat worden en hoe ga je die vastleggen en verspreiden? Alleen door bewust om te gaan met je opgebouwde ervaring kun je die in toekomstige projecten te gelde maken.

Zorg voor documentatie en bewaar je kennis

Je bent aan het pionieren en doet veel nieuwe kennis op. Hoe leg je deze vast en op welke manier verspreid je de kennis onder collega-ontwerpers, opdrachtgevers en eindgebruikers? 

Tip: Ontwikkel de Body of Knowledge

Wat draagt dit project bij aan de BOK op dit vakgebied? Of het nou om verpakkingen, meubels, of drukwerkt gaat. BOK staat voor de Body of Knowledge. Als je het BOK kent, kun je gaan nadenken over hoe dit vast te leggen zodat je collega’s er ook gebruik van kunnen maken. 

Tip: Kies een geschikt systeem

Welke methode ga je gebruiken om kennis vast te leggen? Project databases? Zoekcriteria? Indexeren? Alles digitaal? Maak een overzicht van ervaring en van betrokkenen. Bedenk hoe je de kennis die je binnen het project op doet vastlegt, en hoe je deze kennis kunt delen met je collega's.

Tip: Draag informatie over

Zorg ervoor dat je de opgedane kennis deelt met je ontwerpbureau en naar je opdrachtgever toe. De kennis kan niet alleen bijdragen aan de duurzaamheidsambitie van collega’s maar ook van je opdrachtgevers en partners.

Publicatie, Communicatie en Educatie

Presenteer en deel je kennis naar opdrachtgevers, collega-ontwerpers en ook eindgebruikers toe. Inspireer mensen om op zoek te gaan naar alternatieven. 

Tip: Hou rekening met geheimhouding

Maak duidelijke afspraken. Soms kun je (duurzaamheids)kennis die je bij een project hebt opgedaan niet zomaar delen. Daar moet je met de opdrachtgever duidelijke afspraken over maken. Je kunt voor hulp terecht bij BNO Advies.

Tip: Maak gebruik van PR-waarde

Duurzaamheid is een hot item. Een project met dit thema kan veel positieve media aandacht krijgen. Dat is goed voor je eigen bedrijf, en het kan andere mensen inspireren om ook na te denken over alternatieven. 

Tip: Deel je kennis met de branche

Zet je in voor kennisontwikkeling van de hele branche. Verwerk je nieuwe ervaring en kennis in je portfolio, op je blog, je website, of je cv. Of maak een case aan op de Groene Offerte. Zorg voor een open communicatie over de behaalde resultaten. Kom naar buiten met je verhaal en inspireer anderen. 

Tip: Maak de duurzame boodschap onderdeel van het ontwerp

Communiceer ook naar de eindgebruiker toe. Wees duidelijk over de duurzame stappen die er gemaakt zijn. Weten zij bijvoorbeeld wel hoe milieu onvriendelijk  het product normaal is. Vertel ze hoe het deze keer anders is aangepakt. Je draagt bij aan bewustwording onder consumenten. 

Tip: Geef trainingen of lezingen

Geef lezingen of trainingen over wat je geleerd hebt.

Bewustwording binnen je bedrijf

Werk aan bewustwording binnen je bedrijf door het onderwerp op de agenda te zetten en de kennis in huis te halen. Creëer draagvlak onder de medewerkers zodat ze je ambitie steunen.

Tip: Milieu dag in dag uit

Hoe geef je duurzaamheid vorm in de dagelijkse realiteit. Denk bijvoorbeeld ook aan praktische dingen als dubbelzijdig printen en de computer uitzetten. Wat kan er duurzamer? Wie is er verantwoordelijk?

Lees de kennispagina over Duurzaamheid in je bedrijf.

Tip: Haal kennis en inspiratie naar binnen

Inspireer en motiveer je medewerkers door lezingen of een cursus te organiseren. Haal de kennis in huis en zet het onderwerp op de agenda. 

Tip: Bespreek het intern

Besteed aandacht aan het onderwerp door een gesprek, organiseer een brainstormsessie, maak het een vast thema tijdens het werkoverleg. Hoe gaat het met onze duurzame projecten, wat hebben we tot nu toe geleerd, en wat kunnen we daarmee? 

Tip: Doe een visionair bureauproject

Motiverend voor je eigen werknemers: een bureauproject. Organiseer met het hele team enkele sessies rond duurzaam ontwerpen en publiceer de resultaten. Het is een goede manier om kennis te verwerven en de buitenwereld te tonen waar je toe in staat bent.

Tip: Bouw een netwerk op

Hoe positioneer je jou duurzaamheidskennis in je omgeving? En hoe vergoot dit je kansen op nieuwe samenwerkingsmogelijkheden? Hoe kun je het inzetten om je netwerk uit te breiden, een nieuw netwerk te bereiken? Denk aan C2C kringen, O2 Nederland en de Groene Offerte.