Checklist

Er zijn vele visies op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Verdiep je erin en bepaal wat volgens jou duurzaamheid is en hoe je dat verwoordt. 

Verdiep je in de verschillende strategieën in duurzaam ontwerpen en kijk welke bij jou past. Ben je een ecodesigner, een Cradle to Cradle-ontwerper, een Biomimicry aanhanger of ga je voor The Natural Step? Lees de inleiding op duurzaam ontwerpen. 

Bekijk werk van anderen. Zou je daar trots op zijn of zou je de lat hoger leggen? Hoe ver gaan je ambities? Bekijk de cases van de Groene Offerte.

Bepaal waar jij staat ten opzichte van andere ontwerpers in Nederland én wereldwijd. Wat zijn de meest groene bureaus en hoe profileren ze zich? Kijk rond, stel vragen. Bepaal waar en hoe jij je wilt positioneren.

Een duurzaam ontwerptraject kan betekenen dat er extra geïnvesteerd moet worden, zowel in tijd als in geld. Het kan bijvoorbeeld extra tijd kosten om je te verdiepen in de specifieke context van een opdrachtgever of in de mogelijkheden om voor die opdrachtgever duurzaam te ontwerpen. Investeer je hier samen met je opdrachtgever in of ga je de investering alleen aan? Hoe ver ga je daarin?

Vraag stakeholders wat zij van jouw bedrijf verwachten op het gebied van duurzaamheid. Denk aan medewerkers, opdrachtgevers, leveranciers, collega’s.

Als de opdrachtgever of partner niet meegaat met jouw voorstel om duurzaam te ontwerpen of duurzaam te produceren, weiger je dan de opdracht, doe je water bij de wijn of ga je proberen de opdrachtgever te overtuigen van de duurzame aanpak?

Stel jezelf haalbare doelen. Zorg dat je de lat niet te hoog legt. Bij een volgend project kan je ze altijd weer omhoog bijstellen. Stel jezelf bijvoorbeeld ten doel om van elke tien projecten die je uitvoert, minstens twee projecten duurzaam aan te pakken. Maak je doelstellingen SMART (lees meer over de SMART criteria). 

Formuleer samen met de opdrachtgever de doelen ten opzichte van duurzaamheid. Maak ze samen zo concreet mogelijk. Op deze manier kan je in de loop van het project telkens teruggaan naar de oorspronkelijke gezamenlijk vastgestelde uitgangspunten. 

Je kunt dat op verschillende manieren doen. Grafisch ontwerpbureau de Bataasche Teeken Maatschappij (BTM) vraag bijvoorbeeld betrokken partijen hun MVO beleid te ondertekenen om het zo aan te kaarten. 

Zijn je doelen meetbaar? Bepaal van tevoren op welk moment je de doelstellingen gaat evalueren en hoe. 

De drijfveer zal bepalen in hoeverre op duurzaamheid wordt ingezet. Wil de opdrachtgever duurzaam te werk gaan omdat hij moet voldoen aan wet- en regelgeving? Wil de opdrachtgever in spelen op de markt en bijvoorbeeld een bepaald label kunnen gebruiken? Of is de ambitie van ideële aard en wil hij een steentje bijdragen aan een betere wereld?

De inzet en bijvoorbeeld de bereidheid te investeren om meetbare doelen te halen zullen verschillen bij de uiteenlopende drijfveren. Leer de drijfveer van je opdrachtgever kennen.

Let op zaken die iets zeggen over het ambitieniveau van de opdrachtgever. Heeft het bedrijf bijvoorbeeld ISO 14001, dan kun je ervan uitgaan dat duurzaamheid op de agenda staat. Spreek ze hierop aan. Lees meer over certificeringen en keurmerken.

Opdrachtgevers zullen steeds meer moeten voldoen aan wetgeving of convenanten. Wees de vraag een stapje voor en informeer ze over wetgeving en convenanten die relevant zijn. Lees de kennispagina over de inkoopvoorwaarden van de overheid.

Denk er ook aan dat je je opdrachtgevers kunt helpen subsidies aan te boren. Agentschap NL beheert veel relevante Nederlandse subsidies. Lees ook de kennispagina over duurzame subsidies.

Ga een gesprek aan en kijk wat de mogelijkheden zijn. Zorg dat je er achter komt of je tegenover de juiste persoon zit. Kan je opdrachtgever strategische beslissingen nemen, ook ten aanzien van duurzaamheid?

Er zijn verschillende interventie stijlen. Confronteren (in de scherpte van de discussie komen pas alle kaarten op tafel), perspectief bieden en aansluiten. Waar ben jij goed in? Welke vaardigheid zet jij in? En wat kán je inzetten gezien je positie in het project?

Verplaats je in je opdrachtgever. Wat levert het hem of haar op om mee te gaan in je duurzame aanpak? Wat voor meerwaarde zit erin? 

Voor de opdrachtgever is het belangrijk dat er voldoende draagvlak is in zijn achterban. Denk met je opdrachtgever mee, stel bijvoorbeeld voor dat je een presentatie geeft voor het bedrijf. 

Ben je in staat in twee minuten een overtuigend verhaal te vertellen over het project en de duurzame doelen? Oefen bij je collega’s. Kan je hen overtuigen? 

Tip: de BNO Academie biedt regelmatig presentatietrainingen aan voor ontwerpers!

Onderbouw je keuzes en maak ze inzichtelijk. Zorg voor goede documentatie bij je argumenten. Laat berekeningen en voorbeelden zien. 

Biedt in gesprek met je opdrachtgever naast de gevraagde offerte een alternatief aan als 'groene offerte' waarin zoveel mogelijk is gekozen voor een duurzame uitvoering. Gebruik het als hulpmiddel om een gesprek over duurzaam ontwerpen aan te gaan. Benadruk de voordelen en kansen. 

Er zijn ongelofelijk veel gebieden waarop je met duurzaamheid aan de slag kunt. Dit kan nogal overdonderend zijn. Kies één onderwerp om mee te beginnen. Zo hou je het overzichtelijk. Van daaruit kan je steeds een stapje verder gaan.

Je hoeft niet overal zelf expert in te zijn, als je maar weet waar je de experts kan vinden. Ga een strategische samenwerking aan met een kennispartner. Dit kunnen leveranciers zijn, aannemers, of een (in duurzaamheid gespecialiseerde) consultancy of kennisinstituut. Vraag andere bureaus met wie zij samen werken. Zorg dat je goede referenties hebt. Verdiep je bijvoorbeeld in de mogelijkheden van Co-creatie. Samen sta je sterk, zeker naar grotere opdrachtgevers toe. 

Als mensen weten wat je ambitie is, kunnen ze met je meedenken. Laat iedereen weten dat duurzaamheid bij jou op de agenda staat. Ook diegene die je in eerste instantie misschien niet eens als kennispartners in gedachte had.

Tools en scans kunnen handig – en soms zelfs noodzakelijk - zijn om in te zetten in een ontwerpproces. Misschien wil de opdrachtgever een cijfermatige onderbouwing zien van de winst op het gebied van duurzaamheid. Of misschien wil je zelf weten wat je als bureau aan CO2 uitstoot. Verdiep je in de mogelijkheden. Lees bijvoorbeeld de kennispagina over levenscyclusanalyse (LCA) of kijk op de website van MVO Nederland.

Besef je de beperkingen van bijvoorbeeld een eco-indicator of LCA. Ze zijn niet in te zetten om te 'bewijzen' of iets duurzaam is, de waardes die worden ingezet zijn altijd tot op zekere hoogte subjectief. Het kan wel erg handig zijn om inzicht te krijgen in bepaalde complexe gebieden waar je anders geen zicht op hebt, bij het maken van specifieke overwegingen tijdens een ontwerp- en productieproces. 

Er zijn veel certificeringen en labels. Zoek uit welke er zijn en welke voor jou relevant zijn. Lees de kennispagina over certificeringen en keurmerken. 

Volg de ontwikkelingen op gebied van wet- en regelgeving. Opdrachtgevers zullen er vaker mee te maken krijgen door bijvoorbeeld de inkoopvoorwaarden van de overheid. Zorg dat je ze een stapje voor bent en ze kan informeren. Zie bv de kennispagina Duurzaam inkopen.

Met een goed duurzaam idee valt geld los te peuteren bij verschillende instanties en initiatieven. Lees hier meer over de mogelijkheden voor subsidies, regelingen en wedstrijden. 

Denk na over de functie die vervuld moet worden en het medium dat er beste voor gekozen kan worden. Moet het bijvoorbeeld fysiek, kan het ook virtueel, en wat is in dit geval duurzamer? Kunnen er bij een andere mediumkeuze meerdere functies geïntegreerd worden? 

Bedenk in welke context het product wordt gebruikt. Welk doel moet het dienen en welke functionele eigenschappen moet het product hebben? Door niet alleen naar het product te kijken, maar ook naar de gebruiksfunctie, creëer je meer ruimte voor duurzame innovatie. Een bekend voorbeeld: ontwerp niet een auto maar een manier om van A naar B te komen.

Verdiep je bijvoorbeeld in product dienst combinatie.

Hoe lang gaat het product mee? Wat is de impact ervan op het milieu tijdens de gehele levensloop. En wat gebeurt er daarna met het product? Soms kun je de technische en economische levensduur beter op elkaar afstemmen. Je hoeft bijvoorbeeld geen verpakking e kiezen die 100 jaar meekan als het product zelf binnen 1 uur op is. Ontdek hoe je de impact van een product kunt verduurzamen. 

Vooral als het gaat om een product met een stekker is er waarschijnlijk winst te halen qua duurzaamheid. Door het energiegebruik omlaag te brengen kan de impact gedurende de gehele gebruiksfase verminder worden. Ook tijdens het productieproces wordt er energie gebruikt. Kan je hier op bezuinigen? Is het mogelijk om groene stroom te gebruiken, of zonne- of windenergie? Zou er zelfs CO2 neutraal gewerkt kunnen worden? 

Een goede materiaalkeuze is sterk afhankelijk van de toepassing. Soms is papier beter, soms plastic. Zoek in de Groene Offerte wat er te vinden is over een materiaal. Welke strategie je hierin kiest zal afhangen van de context. Je kunt inzetten op materiaalbesparing, of het gebruiken van materialen met lage milieubelasting. Kijk ook naar de verpakking van je product. 

Verdiep je in de mogelijke productietechnieken en in hoeverre die duurzaam zijn. Onderzoek welke fabricagemogelijkheden zijn er voor duurzame materialen die interessant zouden kunnen zijn. Stel er vragen over aan je productiepartners

Door je vroeg in het ontwerpstadium bewust te zijn van het distributie aspect, kun je al tijdens het ontwerpen rekening houden met duurzaamheid.

Ontwikkel een strategie voor de implementatie van duurzaamheid in je buro. Je hebt waarschijnlijk te maken met veranderingen en zult rekening moeten houden met menselijke factoren, zowel in je eigen buro als bij leveranciers en andere stake-holders. 

Wat waren de doelstellingen van het project en in hoeverre zijn ze gehaald? Zijn er doelstellingen die niet gehaald zijn? Waarom zijn ze niet gehaald? Waren het goede doelstellingen? Sla de SMART criteria na! Wat kan je hieruit leren voor een volgend project? 

Welke methoden zijn er om milieuverbeteringen te toetsen? Welke zijn voor jou relevant. Als je je hier van te voren in verdiept, kun je er al tijdens het formuleren van je doelstellingen rekening mee houden. 

Hoe is het totale proces verlopen? Hoe verliep de samenwerking met de opdrachtgever en partners? Hoe verliep de communicatie? Zijn er dingen die je in de toekomst anders aan zou pakken? 

Was je ambitie realistisch? Zijn je ambities beïnvloed naar aanleiding van dit project? Lagen de ambities van jezelf en de opdrachtgever gedurende het hele project op één lijn of zijn ze gaandeweg verschoven? Hoe is dit gebeurd?

Wat draagt dit project bij aan de BOK op dit vakgebied? Of het nou om verpakkingen, meubels, of drukwerkt gaat. BOK staat voor de Body of Knowledge. Als je het BOK kent, kun je gaan nadenken over hoe dit vast te leggen zodat je collega’s er ook gebruik van kunnen maken. 

Welke methode ga je gebruiken om kennis vast te leggen? Project databases? Zoekcriteria? Indexeren? Alles digitaal? Maak een overzicht van ervaring en van betrokkenen. Bedenk hoe je de kennis die je binnen het project op doet vastlegt, en hoe je deze kennis kunt delen met je collega's.

Zorg ervoor dat je de opgedane kennis deelt met je ontwerpbureau en naar je opdrachtgever toe. De kennis kan niet alleen bijdragen aan de duurzaamheidsambitie van collega’s maar ook van je opdrachtgevers en partners.

Maak duidelijke afspraken. Soms kun je (duurzaamheids)kennis die je bij een project hebt opgedaan niet zomaar delen. Daar moet je met de opdrachtgever duidelijke afspraken over maken. Je kunt voor hulp terecht bij BNO Advies.

Duurzaamheid is een hot item. Een project met dit thema kan veel positieve media aandacht krijgen. Dat is goed voor je eigen bedrijf, en het kan andere mensen inspireren om ook na te denken over alternatieven. 

Zet je in voor kennisontwikkeling van de hele branche. Verwerk je nieuwe ervaring en kennis in je portfolio, op je blog, je website, of je cv. Of maak een case aan op de Groene Offerte. Zorg voor een open communicatie over de behaalde resultaten. Kom naar buiten met je verhaal en inspireer anderen. 

Communiceer ook naar de eindgebruiker toe. Wees duidelijk over de duurzame stappen die er gemaakt zijn. Weten zij bijvoorbeeld wel hoe milieu onvriendelijk  het product normaal is. Vertel ze hoe het deze keer anders is aangepakt. Je draagt bij aan bewustwording onder consumenten. 

Geef lezingen of trainingen over wat je geleerd hebt.

Hoe geef je duurzaamheid vorm in de dagelijkse realiteit. Denk bijvoorbeeld ook aan praktische dingen als dubbelzijdig printen en de computer uitzetten. Wat kan er duurzamer? Wie is er verantwoordelijk?

Lees de kennispagina over Duurzaamheid in je bedrijf.

Besteed aandacht aan het onderwerp door een gesprek, organiseer een brainstormsessie, maak het een vast thema tijdens het werkoverleg. Hoe gaat het met onze duurzame projecten, wat hebben we tot nu toe geleerd, en wat kunnen we daarmee? 

Motiverend voor je eigen werknemers: een bureauproject. Organiseer met het hele team enkele sessies rond duurzaam ontwerpen en publiceer de resultaten. Het is een goede manier om kennis te verwerven en de buitenwereld te tonen waar je toe in staat bent.

Hoe positioneer je jou duurzaamheidskennis in je omgeving? En hoe vergoot dit je kansen op nieuwe samenwerkingsmogelijkheden? Hoe kun je het inzetten om je netwerk uit te breiden, een nieuw netwerk te bereiken? Denk aan C2C kringen, O2 Nederland en de Groene Offerte.