En waar kun je dan beter beginnen dan bij jezelf? Met die gedachte in het achterhoofd heeft de Nederlandse overheid ‘duurzaam inkopen’ geïntroduceerd.
Het rijk alleen heeft ruim 100.000 mensen in dienst, beschikt over ongeveer 10.000 auto’s en gebruikt ruim vier miljoen vierkante meter kantoorruimte in kantoorgebouwen. Jaarlijks besteden de gezamenlijke overheden meer dan veertig miljard euro aan de inkoop van goederen, werken en diensten. Naast het goede voorbeeld geven kan het rijk dus ook een enorme impact op de markt van producten hebben als het de koploperspositie in duurzame bedrijfsvoering bereikt.
Wat is duurzaam inkopen?
Met duurzaam inkopen wordt bedoeld het toepassen van milieu- en sociale criteria bij het inkoopproces. Op milieukundig gebied wordt er gekeken naar het effect van het product op het milieu, zoals energie- of materiaalgebruik. De sociale aspecten van duurzaam inkopen hebben bijvoorbeeld betrekking op arbeidsomstandigheden, zoals het vermijden van kinderarbeid.
Deze criteria voor duurzaam inkopen zijn door het rijk opgesteld per productgroep. Er zijn op het moment in totaal 45 groepen, zoals: drukwerk, straatmeubilair, papier, audiovisuele apparatuur, bedrijfskleding enz. Bij elke productsoort worden duurzame eisen gesteld die alleen betrekking hebben op die productsoort. Als we het document over de criteria voor duurzaam inkopen van straatmeubilair (bankjes, speeltoestellen, afvalbakken) als voorbeeld nemen, dan is een eis die daarin voorkomt dat het kunststof dat in straatmeubilair verwerkt zit voor tenminste 90% moet bestaan uit gerecycled materiaal. Een andere minimumeis is dat onderdelen van hout niet mogen zijn behandeld met een op koper gebaseerd verduurzamingsmiddel. In het document worden ook wensen van de overheid geuit, zoals het gebruiken van zoveel mogelijk hout met een FSC-keurmerk of het maken van een levenscyclus (LCA) om verschillende producten langs dezelfde duurzame meetlat te kunnen leggen.
Grenzen
De moeilijkheid van het stellen van eisen aan producten is het leggen van grenzen. Aan de ene kant wil het rijk dat alle producten aan zoveel mogelijke duurzaamheidscriteria voldoen, maar aan de andere kant moet er ook rekening gehouden worden met de huidige stand van zaken in het bedrijfsleven. Sommige criteria kunnen namelijk een flinke investering van bedrijven vergen of zelfs een verlies van marktaandeel veroorzaken, met alle gevolgen van dien. Het is dus een gevoelige zaak waarin de gulden middenweg gevonden moet worden.
Het is dan ook niet gek dat bij de introductie van de criteria voor duurzaam inkopen er zowel vanuit het bedrijfsleven als vanuit de duurzame hoek flinke kritiek werd geleverd op de plannen. Vanuit het bedrijfsleven kwamen geluiden dat de criteria te weinig ruimte bieden voor innovatieve ontwikkelingen. De regels zouden te gedetailleerd en onrealistisch zijn, wat beperkend zou werken. Het midden- en kleinbedrijf zegt voornamelijk last te hebben van de regeldruk die het gevolg is van de controleerbaarheid die de overheid eist.
Milieubewegingen vragen zich af of overheden zichzelf wel kunnen controleren op duurzaamheid. Een onderzoek naar het gebruik van FSC-producten door Nederlandse gemeente in opdracht van het WNF wijst uit dat de meeste gemeenten niet in staat zijn om te controleren of hun beleid ook werkt. Slechts 17 procent blijkt namelijk bij te houden hoeveel FSC-hout binnen de gemeentegrenzen wordt gebruikt.
Ook wordt er beweerd dat de huidige verplichting van de overheid om duurzaamheid als wegingsfactor mee te nemen bij een aanbesteding een wassen neus is. Vaak wordt namelijk, na alle factoren te hebben afgewogen, toch gekozen voor een aanbieding die geen punten scoort op het duurzame vlak. Overheden wordt verweten wel 100% op papier bezig te zijn, maar uiteindelijk niet met duurzame aanbieders in zee te gaan.
Hoe te gebruiken
Toch zal het voor ontwerpers, die direct of indirect zaken doen met de overheid, betekenen dat ze duurzame producten of diensten moeten gaan ontwerpen. Een opdrachtgever als een stoelenfabrikant die honderd congresstoelen voor het provinciehuis in Den Haag moet gaan leveren, zal dus bijvoorbeeld van een ontwerper verlangen dat deze goed nadenkt over de recyclebaarheid van het ontwerp. Een grafisch ontwerper die het jaarverslag voor de gemeente Helmond moet maken, zou gevraagd kunnen worden om een voorstel te doen voor het drukwerk met FSC-papier of biologische inkt.
Het is dus van belang dat je je als ontwerper verdiept in de eisen die gesteld worden. Niet alleen om te weten wat je bij een gesprek met een opdrachtgever kan verwachten op duurzaamheidsgebied, maar ook om een groene offerte te kunnen neerleggen als de opdrachtgever misschien niet zo bekend is met de huidige duurzaamheidscriteria. Als ontwerper kun je dus al vroeg in het proces invloed hebben op de duurzaamheid van een product. En voor de opdrachtgever ligt er bovendien een interessante markt voor het grijpen. Op de website van Agentschap NL staat alle informatie over duurzaam inkopen.
Aanvullingen, opmerkingen, ervaringen en tips zijn welkom!
Tekst
Thies Timmermans
Beeld
Chantal Bekker / GraphicAlert
Bronnen
- Agentschap NL
- WNF onderzoekt gebruik FSC door gemeenten
- Uitleg duurzaam inkopen rijksoverheid
- Wet- en regelgeving Nederlandse Overheid
Kritiek duurzaam inkoopbeleid
- www.vno-ncw (10 - 2 - 2011) - Er is de laatste tijd veel kritiek op het duurzaam inkoopbeleid van de overheid. VNO-NCE schreef bijvoorbeeld begin februari 2011 een brief aan staatssecretaris Atsma (Infrastructuur en Milieu) waarin wordt verwezen naar een onderzoek van Actal, waarin de belangrijkste conclusies zijn dat het huidige beleid voor duurzaam inkopen niet effectief is, veel regeldruk oplevert voor het bedrijfsleven en een rem op innovatie is.
- Zie ook vervolgbrieven op de website van VNO-NCW, waarin ze aanbieden het kabinet te helpen bij het opzetten van een beter beleid voor duurzaam inkopen.
- Juni 2011 werd het advies gepresenteerd vanuit het bedrijfsleven aan staatsecretaris Atsme, met 11 aanbevelingen, gericht op onder meer innovatie en samenwerking. www.peopleplanetprofit.be
Reacties
Zelf een reactie geven? Meld je aan of login