Europese milieurichtlijnen

De regelgeving in de Europese Unie over het milieu- en productbeleid is richtinggevend voor de regels en richtlijnen in Nederland. Als ontwerper krijg je daar vroeg of laat mee te maken. 

In dit artikel wordt kort beschreven wat Europa heeft ingebracht op het gebied van milieuregelgeving die betrekking heeft op de creatieve sector.

europese-richtlijnen
In Nederland zijn er nog weinig wetten die bedrijven dwingen om producten duurzamer te maken. Het verbod op cadmium- en kwikhoudende producten is een van de eerste duurzame wetgevingen. De overheid stimuleert allerlei ontwikkelingen, zoals milieulabels, en maakt afspraken met het bedrijfsleven. Voorbeelden hiervan zijn het Convenant Verpakken en de Meerjarenafspraken Energie-efficiency (MJA). Energiezuinige Productontwikkeling (EZP) is als een van de nieuwe verbredingsthema’s opgenomen in de Meerjarenafspraken (MJA).

Integrated Product Policy (IPP)

Alle producten dragen op een bepaalde manier bij aan de milieuproblematiek, of dat nou is tijdens de productie, het gebruik of als ze worden weggegooid. Het IPP is in het leven geroepen om dit effect te minimaliseren door te kijken naar alle fasen van de levenscyclus van een product (LCA) en actie te ondernemen daar waar het ’t meest effectief is. De volgende hoofdlijnen worden daarbij aangegeven:

  • Producten die schadelijk zijn voor het milieu worden duurder
  • Producten die aan bepaalde milieu-eisen voldoen krijgen een keurmerk
  • Milieuvriendelijk ontwerp van producten wordt gestimuleerd
  • Het gebruik van andere beleidsinstrumenten wordt gestimuleerd

Ecodesign

Hoewel dit meer richtlijnen zijn voor het opstellen van een milieubeleid, is de Europese richtlijn Ecodesign (2009/125/EG) veel concreter. De regels die hierin zijn opgesteld moeten 1-op-1 door producenten worden uitgevoerd en kunnen dus als eis op het bordje van de ontwerper terechtkomen.

Ecologisch ontwerpen van producten volgens het principe van ecodesign levert milieuwinst op, omdat in het ontwerpstadium van een product al rekening wordt gehouden met de milieueffecten daarvan gedurende de hele levensduur. In de productiefase moet er op worden gelet of grondstoffen nodig zijn en of uitstoot van schadelijke stoffen plaatsvindt. In de gebruiksfase van het product gaat het erom of energie, water of andere elementen worden verbruikt en of de luchtkwaliteit wordt beïnvloed. In de afdankingsfase is van belang dat het product zo goed mogelijk wordt gerecycled. 

De 2009-versie van de richtlijn ecodesign heeft alleen betrekking op energiegerelateerde producten, maar is een herziening van de richtlijn 2005/32/EG, welke alleen betrekking had op apparaten waaraan een stekker zat. De nieuwe richtlijn is verbreed naar producten die een indirecte invloed hebben op het energieverbruik. Naast voor koelkasten en televisies gelden er nu dus ook richtlijnen voor ramen, waarvan de isolerende werking een belangrijk aspect is.

De nieuwe regels gelden voor producten die veel verkocht worden, dat wil zeggen meer dan 200.000 stuks per jaar in de EU. Op basis van productstudies zijn voor verschillende productgroepen voorschriften vastgesteld. Per productgroep wordt een soort milieuprofiel opgesteld om zo tot specifieke milieucriteria te komen. Voorbeelden van richtlijnen zijn het te gebruiken materiaal en onderdelen in de productiefase, het energieverbruik tijdens gebruik, of het makkelijk uit elkaar kunnen halen van producten, zodat het afval eenvoudig gescheiden kan worden ingeleverd.

Ecodesign is een krachtig instrument. Als een fabrikant niet voldoet aan de eisen, dan mag een product niet op de Europese markt worden gebracht. Het CE-logo is een belangrijk blijk van goedkeuring van het product. Hoewel deze markering de algemene wettelijke vereisten voorschrijft, zijn hierin ook eisen op het gebied van milieu en gezondheid verwerkt.

Verpakking

Niet alleen op het gebied van energie, financiële producten en levensmiddelen, maar ook bij verpakkingen en verpakkingsmaterialen is groen ‘in’. Het onderzoeksbureau Global Industry Analysts raamt de wereldwijde markt voor duurzame verpakkingen op meer dan 149 miljard dollar in 2015. Diverse bedrijven anticiperen hierop en zetten in op groene verpakkingen – soms uit de overtuiging dat het écht beter moet, soms puur als marketinginstrument. Europese richtlijnen op het gebied van verpakkingen konden dus niet uitblijven. Sinds 2004 geldt de ‘EU-richtlijn verpakking en verpakkingsafval’ (2004/12/EG) die een herziening is van de in 1994 in werking getreden EU-richtlijn 94/62/EG. Hiermee worden EU-lidstaten verplicht ervoor te zorgen dat minimaal 55 procent van alle verpakkingen wordt gerecycled en ten minste 60 procent nuttig wordt toegepast of verbrand met terugwinning van energie. Daarnaast gelden nog aanvullende minimum recyclingspercentages, zoals 60% voor verpakkingen van papier of karton. In Nederland heeft dat tot gevolg dat producenten en importeurs van verpakte producten en verpakkingen betalen voor de inzameling en recycling van verpakkingsafval.

Voor de ontwerper betekent dit dat deze bij het ontwerpen rekening moet houden met de te gebruiken materialen en het eenvoudig scheiden daarvan na gebruik. De grafische ontwerper kan het scheiden van verpakkingsafval bevorderen door duidelijke instructies te verwerken op het drukwerk.

Grafische industrie

De Europese grafische industrie stelt meer dan 870.000 mensen te werk en heeft een omzet van meer dan 100 miljard euro. De milieubelasting van de grafische industrie is voornamelijk gekoppeld aan het gebruik van inkten, papier, gebruik van chemicaliën en solventhoudende producten, die emissies kunnen veroorzaken van vluchtige organische stoffen (VOS), en het gebruik van energie, met daarmee samenhangend CO2-emissies.

Inktproducenten voeren de besluiten uit van de verschillende Europese richtlijnen zoals het REACH-systeem. REACH is een systeem voor registratie (Registration), evaluatie (Evaluation) en toelating (Authorisation) van chemische stoffen (Chemicals) die in de Europese Unie geproduceerd of geïmporteerd worden. De regelgeving is in 2007 van kracht geworden. Het doel van het REACH-systeem is het beheersen van de risico’s van chemische stoffen, zoals de schade aan het milieu. Het gevolg is dat de Europese vereniging van inktproducenten, EUPIA, een ‘uitsluitingslijst’ van chemische substanties heeft opbesteld. Deze lijst wordt regelmatig herzien waardoor het voor Europese inktproducenten eenvoudig is om te voldoen aan de wettelijke vereisten. Solventgedragen inkten zijn bij verschillende zeefdruktoepassingen en flexodruktoepassingen vervangen door watergedragen inkten, waardoor VOS-emissies (Vluchtige Organische Stoffen) worden vermeden.

Tekst

Thies Timmermans

Beeld

Ronald van den Heerink / Hollandse Hoogte

Bronnen

REACH

Ecodesign

  • Europa Decentraal - Ecodesign richtlijnen 
  • Agentschsp NL - Wet- en regelgeving rond ecodesign
  • Magazine Duurzaam Verder - Informatie over ecodesign en EU richtlijn 
  • Europa Nu - Voorstel voor de herziening van de bestaande richtlijn Ecodesign, onderdeel uit van het actieplan duurzame consumptie en productie en duurzaam industriebeleid 

Verpakkingen

Integrated Product Policy

  • RIVM - Informatie over Geïntegreerd productbeleid, milieuregelgeving en Europees productbeleid, Europees productbeleid en LCA, Europees productbeleid en MKB 
  • European Commission Environment - Uitleg over wat geïntegreerd productbeleid (Integrated Product Policy, IPP) is, wat de Europese Commissie ermee doet en wat voor plannen er over zijn

CE label

  • Agentschap NL - Informatie over CE markering (ofwel CE lebel of logo), het merkteken dat ondernemers dienen aan te brengen op producten die vallen onder de zogenaamde Nieuwe Aanpak Richtlijnen.

Grafische industrie

  • Febelgra - Presentatie 'De grafische industrie: een duurzame ontwikkeling'

Reacties

Zelf een reactie geven? Meld je aan of login

Gerelateerde pagina's

Tags voor deze pagina